De Eerste Kamer heeft onlangs de Uitvoeringswet Dataverordening aangenomen.
Hiermee kan Nederland de Europese Dataverordening (Data Act) vanaf nu daadwerkelijk uitvoeren en handhaven.
Voor jou als ondernemer verandert er vooral dat de regels nu kunnen worden gehandhaafd: bedrijven die slimme apparaten of clouddiensten leveren, moeten gebruikers toegang geven tot hun data, en toezichthouders kunnen ingrijpen als dat niet gebeurt.
De Dataverordening geldt sinds 12 september 2025 in de hele Europese Unie.
Wat is de Dataverordening?
De Dataverordening regelt de toegang tot en het gebruik van data die slimme apparaten, sensoren, machines, voertuigen en digitale diensten genereren.
Tot nu toe bleven die gegevens meestal in handen van de fabrikant of leverancier.
De Dataverordening geeft gebruikers het recht om hun eigen data te gebruiken of te delen.
Belangrijkste punten in deze dataverordening:
Gebruikers van slimme producten hebben het recht om data in te zien, te gebruiken of te delen met andere partijen, zoals een onderhoudsbedrijf of softwareleverancier.
Fabrikanten en leveranciers moeten dit technisch mogelijk maken en mogen toegang niet blokkeren.
Aanbieders van clouddiensten moeten overstappen eenvoudig en betaalbaar maken en mogen alleen redelijke, transparante kosten rekenen voor de technische uitvoering.
Grote bedrijven mogen mkb’ers geen oneerlijke contractvoorwaarden opleggen over data-eigendom of gebruik.
In uitzonderlijke situaties, zoals een ramp of pandemie, mogen overheidsinstanties tijdelijk toegang krijgen tot bedrijfsdata, mits dat strikt noodzakelijk is.
Wat regelt de Uitvoeringswet Dataverordening?
De Europese verordening geldt rechtstreeks in alle EU-landen, maar elk land moet zelf bepalen wie toezicht houdt en hoe overtredingen worden aangepakt.
Dat doet Nederland via de Uitvoeringswet Dataverordening.
De wet:
wijst de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) aan als toezichthouders
geeft deze instanties de bevoegdheid om boetes of lasten onder dwangsom op te leggen bij overtredingen
regelt hoe betrokken partijen bezwaar en beroep kunnen instellen bij een sanctie
Kort samengevat: de Dataverordening bepaalt wat de regels zijn, en de Uitvoeringswet regelt wie toezicht houdt en hoe die regels worden gehandhaafd.
Wanneer is het handig om data op te vragen bij een clouddienst?
De Dataverordening geeft gebruikers van clouddiensten het recht om hun data op te vragen of over te zetten naar een andere aanbieder. Dat kan handig zijn in verschillende situaties:
1. Overstappen naar een andere aanbieder
Bijvoorbeeld wanneer je van boekhoudprogramma of cloudopslagdienst wilt wisselen. De aanbieder moet je data zonder onredelijke vertraging of extra kosten overdragen.
2. Een kopie nodig voor continuïteit of back-up
Je mag data opvragen om zelf een back-up te bewaren of risico’s te beperken als de aanbieder tijdelijk onbereikbaar is.
3. Samenwerken met andere partijen
Je kunt data delen met partners, zoals onderhoudsbedrijven of data-analisten, mits dat veilig gebeurt.
4. Controle of transparantie
Je hebt recht op inzage in welke data een clouddienst van jouw bedrijf heeft en hoe die worden gebruikt.
5. Bij beëindiging van een contract
Wanneer je een overeenkomst beëindigt, moet de aanbieder zorgen dat jij je data kunt downloaden of laten overdragen.
Hoe vraag je data op?
Vraag schriftelijk om toegang.
Dien een verzoek in bij de leverancier of via het klantportaal en verwijs naar de Dataverordening (EU 2023/2854).Vraag om een leesbaar formaat.
De gegevens moeten beschikbaar zijn in een machineleesbaar formaat, zoals CSV-, XML- of JSON-bestand.Geef aan waarvoor je de data nodig hebt.
Bijvoorbeeld voor onderhoud, analyse of overstap naar een andere dienst.Controleer contracten.
Bepalingen die toegang beperken, zijn ongeldig als ze in strijd zijn met de Dataverordening.
Wat te doen bij een klacht of conflict?
Als een leverancier of cloudaanbieder weigert data te delen of onredelijke voorwaarden stelt, kun je stappen ondernemen:
Documenteer het probleem.
Bewaar contracten, e-mails en correspondentie over het dataverzoek.Probeer het eerst onderling op te lossen.
Stuur een formeel verzoek waarin je verwijst naar de Dataverordening en geef een redelijke termijn voor reactie.Dien een klacht in bij de ACM.
De Autoriteit Consument & Markt behandelt klachten over datadeling, cloudcontracten en oneerlijke voorwaarden.Gaat het om persoonsgegevens?
Dan kun je terecht bij de Autoriteit Persoonsgegevens via www.autoriteitpersoonsgegevens.nl.Bezwaar of beroep.
Als je het niet eens bent met een besluit van een toezichthouder, kun je bezwaar maken en eventueel beroep instellen bij de bestuursrechter.
De Uitvoeringswet Dataverordening zorgt ervoor dat de Europese regels over datagebruik in Nederland nu echt kunnen worden gehandhaafd.
Voor ondernemers betekent dit meer rechten op hun eigen data, maar ook meer verantwoordelijkheid om transparant en zorgvuldig met data om te gaan.